با بدن انديشيدن

اول اينكه چرا چنين عنواني را براي اين نوشتار انتخاب كردم؟ بدن ساحتي است عيني در زيست روزمره ودربرخورد پي در پي با شرايط انضمامي واز اين حيث" با بدن انديشيدن "يعني بازگرداندن انديشه از مقام ابژه ي بيگانه شده ،انتزاع يافته وبه يك معنا متعالي شده به سوي آشتي  با بدن درگير وضع موجود‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏، به بيان ديگر فرارفتن از دوگانه سازي كاذب انديشه وعمل  و وحدت آنها به عنوان دوپاره گسست يافته.

از ماركس اموخته ايم كه" آگاهي" همان فهم شرايط وتوانمندي‏هاي جامعه و چگونگي سركوب شدگي از اين توانمندي و"نفي نمودن" اين موقعيت است . ماركس خود ،  منطق ديالكتيكي را از هگل ميگيرد اما از دنياي ايده‏آليستي هگل فراتر مي‏رود ودستگاه فكري خود را بر پايه طبيعت باوري-انسان باوري بنا مي‏دهد  كه در عين تمايز با ايده‏آليسم وماترياليسم اتفاقا حقيقت وحدت‏بخش هردواينها است.او خواهان حركتي است از عمل به تئوري ونيزازتئوري به عمل اگر بخواهم در اينجا با زبان استعاره بگويم حركت وزيستي از بدن به انديشه از انديشه به بدن و درهم‏آميختگي ويگانگي اين دو عنصر از خودبيگانه شده باهم.

با اين مقدمه مايلم به وضعيت جامعه شناسي در ايران بپردازم به اميد" روي پا استوار كردن" جامعه‏شناساني كه روي سرشان مي ايستند وراه مي روند.آنچه كه ما امروز آن را با عنوان جامعه‏شناسي انتزاعي شده يا بهتر است بگويم از خود بيگانه شده محكوم مي‏كنيم هرگز به معناي انداختن توپ در زمين بومي سازي يا پوزيتيوسازي آن نبوده ونخواهد بود. اميدوارم مغالطه‏گران فرصت‏طلب از آب گل‏آلود ماهي نگيرند واين بحث را به نفع پروژه تخيلي بومي‏سازي مصادره به مطلوب نكنند. چرا كه اين نقد به جامعه‏شناسي نه امروز، نه تنها درايران، بلكه درنقاط مختلف دنيا و از ديدگاه هاي مختلف به آن وارد شده  .اتنومتدوليست‏ها با استناد به بنيان هاي فلسفي متاثر ازآن‏‏‏، با استفاده از آگاهي هوسرلي اعلام مي‏دارند: آگاهي همواره آگاهي از چيزي است واز مشاهده وتجربه مستقيم(نه به معناي پوزيتيوي )براي فهم مقوله هاي ميان ذهنيتي استفاده ميكنندو جامعه شناسان را به باد انتقاد مي‏گيرند:كه شما به زندگي وجهان روزانه عيني به اندازه كافي توجه نمي‏كنيد درحالي كه همين زيست روزمره ومسايل آن موضوع جامعه شناسي است .

 از سوي ديگر فمنيست‏هايي چون دوروتي اسميت جامعه‏شناسي را در راستاي همان علم مردسالارانه قرار مي‏دهد وآن را  متهم به اب‍ژكتيو كردن بي چون چرا، كلي‏گويي وبيگانگي مفاهيم از واقعياتي مي‏كند‏ كه او مايل است براي آنان نقش سوب‍ژكتيوي قائل شود دراين مورد مسئله زنان را مثال مي زند.

با توجه به اين استنادات و از آن مهم‏تروضعيت موجود دانشگاه - جامعه در ايران واز سوي ديگر عملكرده جامعه‏شناسان فكر نمي‏كنم بي انصافي باشد ادعا كنيم كه جامعه‏شناسي در ايران به‏طور مضاعف از موقعيت زيست روزمره خود و مسايل درگير از آن بيگانه شده‏است.

نه گفتن به جامعه‏شناسي انتزاعي به معناي همراه شدن با جريان تقليل گراي پوزيتويستي نيست كه همه چيز را درآمار وارقام ومصاحبه خلاصه مي‏كندو... نه سرتائيدي است به بازشدن بحث ايدئولوژيك بومي سازي .نه گفتن به جامعه شناسي انتزاعي يعني با بدن انديشيدن، يعني وحدت تئوري وعمل، يگانگي سوژه وابژه .

كار جامعه‏شناس را حل مسئله نمي‏دانيم ومرزي براي او با كارگزار و دولت مرد –دولت زن  قائليم اما جامعه‏شناس بدون صدادار كردن صداهاي بي‏صدا، بدون مسئله كردن آنچه كه در زيست جهان او مي‏گذرد وبه فكر واداشتن ديگران  ديگر وجود خارجي  نخواهد‏داشت. او تبديل به  تئوريسيني خواهد‏شد كه به تئوري به عنوان امري روشن فكرانه و ويتريني  براي تشخص وتمايز نگاه مي‏كند- كه در اين صورت بايد به نقد روانكاوانه او پرداخت-.

گاهي استفاده نمادين  از زبان تن  وكوفتن پاها بر زمين واعتراض سردادن وتحريم كردن اين روند مبتني بر دوگانه سازي پوشالي ودروغين فكر وعمل تنها تلاشي است هدفمند براي بازگرداندن انديشه چند پاره شده به سوي بدني كه هرروز زير چرخ هاي سنگين سيستم شكسته‏تر و فرسوده‏تر ميشود ويگانگي اين دوپاره جدا افتاده تنها وتنها راه مقابله با اين چرخ‏هاي سنگين است.

پيشنهاد با بدن انديشيدن يا همان با مسئله زيست انديشيدن در حوزه ي مطالعات اجتماعي تلاشي است در وهله اول براي  رهايي خود اين افراد از  كار به معناي امري بيروني، بيگانه، مصنوعي وتبديل آن به خودكوشي خلاقانه، شكوفاگر وبه دردبخور. پس كماكان خواهيم گفت تئوري براي تئوري تنها لذتي خواهد بود مازوخيستي زير چرخ دنده هاي سنگين سيستم. از اين رو نه گفتن به جامعه شناسي انتزاعي نه تلاشي است تقليل گرايانه و پوزيتويستي ونه مجوزي است براي بومي سازي درخدمت پروژه ي ايدئولوژيك. بلكه حركتي است از" روي سر ايستادن" به روي پا ايستادن وراه رفتن  وبا بدن انديشيدن راه حلي است براي رهايي از زير چرخ هاي سنگين سيستم

 اين يادداشت  را براي نشريه دانشجويي پگاه نوشتم بعد از مطرح شدن شعار، جامعه شناسي انتزاعي نميخواهيم در اعتصابات اخير/ در ضمن  با بدن انديشيدن عنوان وبلاگ دوست عزيزم ،مهران ،كه خواندن آن را به همه ي دوستانم پيشنهاد میکنم

http://virtual-body.blogspot.com/

انتخابات گذشته: معين با وعده هاي  آزادي بيان ‏‏‏‏،لغو سانسور،مخالفت با حكم حكومتي، در دوره اول اوت ميشود .پيروزي احمدي نژاد مهره اي كوچك در برابر خر مهره ها!.

  مطرح كردن عدالت، پول نفت سر سفره هاي مردم وكوتاه كردن دست آقازاده ها نتيجه داد پيروزي در انتخابات! پوپوليست كوچك ما اكبر شاه را هم با اختلاف فاحشي كيش ومات كرد.

2.شبكه فارسي زبان  BBC از داخل برج مستحكم ليبراليسم در نظر سنجي جديدش اعلام ميكند، تنها دو درصد افراد در اين نظر سنجي مسئله اساسي جامعه ايران را  نبوددموكراسي  ميدانند .واكثريت شركت كنندگان بر روي عواملي چون  مشكلات اقتصادي ، شكاف طبقاتي،تورم وگراني  و..... تاكيد داشته اند.

3.روياي پرش طبقاتي هرروز پررنگ تر از قبل افراد رابه سوي خواندن مرثيه اي براي يك رويا ميكشاند.

اينجا تهران است  واين سه تن از ما غريبه نيستند با ما كتاب ميخوانند، بحث ميكنند، فيلم نگاه ميكنند،ميرقصند

تن اول:تهران بالاتر از ميدان صادقيه: در كيفش كنار كتاب هاي كوري‏، ژرمينال ،نيمه غايب هر چيزي براي فروش دارد علف، شيشه، كراك و.....

تن دوم :تهران ،سر خيابان گاندي، تن فروشي نميكند اجاره ميدهد تنش را،شايد هم گاهي لذت ميبرد . هنسفري درگوشش، باب ديلن گوش ميدهد.او بهتر از هركسي به سوال از خودبيگانگي از نگاه ماركس سر جلسه امتحان جواب ميدهد.تجربه زيسته !آيا او گاهي خط به خط اين حس را نزيسته؟

 ماشين ، بوق، نميشنود آنجا نيست انگار، دوباره ماشين، بوق، ترمز، دنده عقب، شيشه پايين ، سوار ميشود .از فردا ديگر سر خيابان نمي ايستد حالا به اندازه كافي مشتري درست وحسابي دارد  .

تن سوم : تهران خيابان امير آباد شمالي : روياي  پرش طبقاتي به دست گلدكوئست، باعث سقوط ازاد ميشود محاسبه، برد، باخت، آغاز روان پريشي

و هزاران تن كه در اطرافم ...

و اين متن  ادامه دارد

 الكاتراسي به نام حوزه ي خصوصي

يكي از شعارها ومطالباتي كه سرمايه داري و به تبع آن ليبراليسم درصدد تحقق آن است، داشتن حوزه ي خصوصي ، حريم شخصي وديواركشيدن بين حوزه ي عمومي وشخصي است. مطالبه اي كه با توجه به شرايط انضمامي كه "منِ" ايراني در آن حضور دارم و دست درازي ها ومداخلات نظام ايدوئولوژيك بر همه ابعاد زندگي من بسيارمورد استقبال قرار مي گيرد  واما اگر موقعيت انضمامي خود را داخل پرانتزي قرار دهيم ودر بعد كلي تري به اين مطالبه بپردازيم متوجه ميشويم اين تفكيك اتفاقا منجر به آزادي ،احترام به انسان ورهايي او نمی شود.

در واقع تفكيك حوزه ي خصوصي از عمومي يعني تفكيك من همسان نشده – نرمال نشده‏‏، با من توسري خورده وهمسان شده با معيارهاي بورژوازي، يعني راندن انسان با تمام اعتقادات متكثر واميالش به داخل خانه ها با عنوان چهار ديواري اختياري ودر نطفه خفه کردن او.

 بورژوازی در جهت ساختن انسان خصوصي غرق در زندگي شخصي كه قادر به ساختن امر اجتماعي نيست، گام بر میدارد انساني كه در حوزه ي خصوصي اش آزاد است چه از لحاظ ديني چه از لحاظ قومي ونژادي وچه از لحاظ تمایلات جنسی.

 اما اين آزادي تا زماني مجازبه شمار می رود كه هنگام وارد شدن به جامعه آن را در پستوي خانه بگذاري و وارد شوی. هنگامي كه اين انسان خصوصيِ آزاد، بخواهد ديوار بين خانه ودل جامعه را بشكند، نظام سلطه به شكل ديگري عمل ميكند .

درد انسان خصوصي شده، درد دو تكه اي وتناقضي است كه با آن دست وپنجه نرم ميكند تناقضي كشنده. ستمي  هم که درچهار دیواری بر او روا داشته شود بخاطرهمین ديوار كشيدن اين حريم با حوزه ي عمومي، روايت نمي شود .

در واقع سرمايه داري امروز در ظاهر شكل آنتاگونيستي به خود گرفته است، اما اين تكثر و انعطاف پذيري تا زماني وجود دارد كه در سطح روبنايي باقي بماند؛ در غير اين صورت اگر هسته ی سخت آن را نشان بگيريم اين تكثر اتفاقا جاي خود را به همبستگي  و وحدت در جهت حفظ نظم موجود مي دهد. این ماهيت آنتاگونيستي ميگويد افراد مي توانند مرام وسبک شخصی خودشان را داشته باشند ومورد احترام باشند، اما تا زماني كه به عنوان "اقليتي در خود" باقي بمانند(نه برای خود ) وخود را با معيارهاي اكثريتي كه رسانه هاي نظام سلطه مي سازند، هماهنگ كنند. آيا در اين صورت باز مي توان به وعده آزادي ورهايي اعتماد كرد؟ آيا انسان خصوصي غرق در زندگي شخصي وجدا افتاده در اقليت شكننده، هنگامي كه با متن اجتماعي و ارزشهاي دست ساز بورژوازي همسان خواه (به رغم اينكه ورني تكثر گرايي به خود مي زند) مواجه مي شود و براي  تاييد شدن به عنوان انسان اجتماعي ناچار به خودسانسوري مي شود، دچاراز خودبیگانگی نمی شود؟

وقت آن نرسیده برای شکوفایی خود محبوس شده، اين تقابل دوتايي واين ديوار را لت وپار كنيم؟

هرروز كه  از حالت انضباطی به سوی کنترلی شدن میرويم، با سوژه های سرکوب شده­ی بیشتری سروکار پیدا میکنیم، که مجبورند نقش "انسان نرمالی" را بازی کنند که نظام میخواهد وخود را انکار کنند. این تناقض و چند چهره گی  چه بلایی در حوزه ی خصوصی بر سر اين افراد مي آورد؟ آيا نبايد حوزه خصوصي را به عنوان حاشيه هايي كه هرگز روايت علني نمي شوند  برای نشان دادن تبعات این خودسانسوری مرور كنيم؟

فکر میکنم یکی از دلایلی که ما  پس از دویست سال مبارزه برای تغییرات اجتماعی، دست آوردهای کلانی نداشتیم، اصرار فعالین بر روی روایت ها ومسایل کلان ومبهم است (البته اين به معناي بي اعتقادي نسبت به روایت های کلان نيست). 

 ما روی مباحث کلی  چون آزادی، دموکراسی، برابری و...مانور می دهیم وتلاش های خود را تنها در راه تغییر ساختارهای رسمی وکلان متمرکز می کنیم (كه البته به نوبه خود ضروری است). بد نیست دوباره باز گردیم  به تجربیات انضمامی اطرافمان، اینکه "من" در تجربه روزمره زندگیم چه می خواهم، از چه محرومم؟ با چه ابزارهایی سرکوب می شوم؟

وقتی از آزادی زنان می گوییم چرا روایت گرتجربه روزمره دختري كه بخاطر اسيد پاشيدن پسري که حاضر به ازدواج با او نمي شود ودر نتیجه با خشم سادیسمی پسر، كور ميشود صحبت به ميان نمي آوريم؟ وقتی از آزادی های مدنی می گوییم چرا روایت های روزمره ستم به کرد های اهل تسنن را نداریم؟ چرا تجربه زندگی روزمره کارگران آجرپزی را ندارییم؟ وقت آن نرسیده که شعارهای انتزاعی خود را انضمامی روایت کنیم؟

فکر میکنم بهتر است دفترچه های یادداشت های شخصی خود را در معرض دید عموم بگذاریم. دست سادهاي  اتاق هاي خواب را رو كنيم ودر دام  تفكيك حوزه ي عمومي و خصوصي نيفتيم. بهتر نیست تجربه بی صدایان وحاشیه نشینان را صدادار کنیم؟ واز این طریق در زندگی روزمره واقعیت های برساخته شده را  با آزمایش گارفینگلی لت وپار کنیم ونظم میان ذهنی مقوم نظام سرمایه داری وکلیشه های روزمره آن را دچار اختلال کنیم. چرا كه سلطه سرمايه داري (حتي از نوع سرمايه داري دولتي با روبناي ديني هم) تنها در ساختارهاي كلاني چون دولت-حكومت وجود ندارد، بلكه از طریق رسانه هایش و...ازديوارهاي خانه ها هم عبور ميكند و سعي برسيطره بر اتاق خواب هم دارد.قدرت هرچقدر بگوید مسئله فردی، شخصی است، باید به این فکر کرد که شاید با ساختن جزیره های شخصی دور از هم درصدد خنثی وبی صدا کردن مطالبات واقعی است.امروز آشویتس ها دیگر در میدان شهر بنا نمی شود، بلکه آنها را باید در جزیره های جدا واز هم بی خبر شخصی جستجو کرد. ستم به زنان، کودک آزاری خانگی، ستم به اقلیت ها، خشونت‏، قتل هاي ناموسي در برخي جوامع و.....

نظام سلطه برای ساختن کلیت حافظ منافع خود، مخلان را در مرکز شهر به تیغ گیوتین نمی سپارد بلکه در قفس حوزه ی خصوصی با پنبه سرشان را می بُرَد. هر امرشخصی، سیاسی است؛ هیچ امر شخصی، شخصی نیست.

 بگذار مردگان را مردگان دفن كنند!

واينكه

پانوشت:(اخرين سنگ را كه بر گورت مي گذارند): با تمام اين صغري وكبري چيدن ها اما باز مرگ ماجراي غريبي است و غريب خواهد ماند وترسناك

شايد مناسبترين تعبير از فصل مشترك زندگي مهاجران همان نوستالژي بازگشت باشد كه كوندرا از آن به عنوان آرزوي ناكام بازگشت به گذشته ياد ميكند.

در اينجا تأكيدم بيشتر بر مهاجرت هاي اجباري است كه بسته به موقعيت زماني‏‏‏، مكاني وارزش هاي حاكم‏، براين مهاجران نام هاي متعدد ومتضادي مي گذاريم ومي گذارند‎؛ پناهجو، آواره، تبعيدي ،خائن يا وطن فروش.

 اقليتي كه در سرزمين مادري با محروميت مواجه‏اند، محروميت از فضا-زماني براي ادامه زندگي، زندگي همراه با آزادي عقيده، آزادي بيان وآزادي در انتخاب سبك زندگي شخصي.

ماجراي اين دسته ازمهاجران، ماجراي مهاجرت براي پيدا كردن بهشت گمشده نيست  ونبايد آنها را با اتوپين‏هايي كه به دنبال تحقق آرمان زندگي بهتر ميروند اشتباه بگيريم. ماجرا، ماجراي فرار براي بقا است‏، فراري بي بازگشت و وجه ترا‍ژيك آن، مرگ سرزمين، مرگ خانه  ياهمان مرگ تعلق براي بقا است.

 تمركز بر مسئله اين دسته از مهاجران درواقع معياري است براي نشان دادن آستانه تحمل نظام سياسي-اجتماعي‏، همانطور كه توجه به مهاجران كار، شاخصي است براي نشان دادن وضعيت اقتصادي سرزمين مبدا .

افزايش مهاجرت‏هايي از اين دست در‏واقع نشان دهنده بحران در سيستم است‏، بحراني كه فرار براي بقا را به دنبال دارد.

مهاجران مورد بحث من كه بهتر است بگويم تبعيد شدگان، رانده شدگان، محكوم به فراموشي گذشته با تمام تعلقات آن هستند و زندگي درپيشرو آنان، زندگي  بي‏تاريخ‏ و بي‏شناسنامهای است؛ در قالب پناهجو نه شهروند.

اما اين آرزوي ناكام بازگشت به گذشته كه در روز وشب آنان تكرار مي شود چيست؟ بازگشت به كدام گذشته؟ كدام سرزمين؟  كدام خانه؟ همان گذشته كه برايشان آشويتسها، كولاگها، تفتيش عقايدها، سنگسارها  واعدام ها هديه مي‏داد و مي‏دهد؟ همان تجربه در اقليت زيستن بي‏صدا؛ چرا كه  صدايشان درنطفه خفه شده است! آيا آرزوي بازگشت به همان برزخي را دارند كه به عنوان موجوداتي بيگانه، گناهكار،  منحرف، شورشي آنان را طردكرده است؟

وتجربه زندگي تازه آنان به عنوان بيگانه، مهاجر و آواره  بازهم تجربه بيگانگي، در اقليت بودن و حاشيهنشيني است. پناهجويان همچون كودكان بي‏زبان درجهان آواها ونمادهاي جديد  معلق و دوپاره شده اند؛ دوپاره، جدا از هم، بي هيچ گفت وگو. پاره‏اي سوگوار از مرگ سرزمين و پاره‏اي مات و مبهوت در پناهگاه. ‏‏پناهگاهي كه هميشه پناهگاه مي‏ماند، خانه نمي‏شود‏، شهر نمي‏شود و پناهجويي كه هميشه پناهجو مي ماند. فقدان تعلق، چه در پاره‏اي كه از آن گريخته و چه در پاره‏اي كه به آن پناه آورده‏اند. از اينجاست كه فكر مي‏كنم نوستالژي  بازگشت يا همان آرزوي ناكام بازگشت به گذشته، آرزو و حسرت به جايي تعلق داشتن و رنج بي‏تعلقي و خودماني نبودن است. نوستالژي، براي فرار از اين موقعيت معلق و نه آرزوي بازگشت به سرزميني كه در آنجا هم بيگانه و درحاشيه بوده‏اند.

و اما تاريخ به ما مي‏گويد پناهندگان، تبعيدشدگان نقش بهسزا وتاثيرگذاري  در حوزه‏هاي مختلفي چون هنر، ادبيات، فلسفه‏، سياست و.... از خود برجاي گذاشته‏اند.

 چرا كه آنان درهردوپاره تجربه زيسته خود، معلق بودن،

فرو‏دستي،  بي‏توجهي،  بي‏وطني و درنهايت  جهان‏وطني  را تجربه كرده‏اند. تجربه زندگي با دو تاريخ با دو هويت وبي‏هويت .

درهم آميختگي ودر رفت وآمد بودن اين دو فضا –زمان با تمام تناقضات آن  باعث پرورده‏شدن، گسترش جهان‏اجتماعي و در بسياري موارد حتي دست كشيدن از اسطوره سرزمين مادري و تكيه به مفهوم ناب‏تر جهان‏وطني مي‏شود. اوليسهايي كه شايد هرگز به ايتاكاي بازنگردند! چراكه اگر بازگردند خبري از پنلوپه‏ها نيست اگر هم باشد آن همه  فاصله و تجربه متفاوت آنها را از هم بيگانه كرده است. نه اوليس، پنلوپه را مي‏فهمد نه پنلوپه اوليس را. ديگر براي اوليس‏هاي دنياي امروز همه‏جا ايتاكا‏ست و هيج‏جا ايتاكا نيست. و ايده جهان‏وطني وگسترش جهان‏اجتماعي مي‏گويد: هر انساني بايد مهاجر باشد ودر رفت وآمد؛ چرا كه انديشه، علم،  هنر در همين مهاجرت‏ها پرورانده مي‏شود.

اما نه مهاجرتي براي بقا، براي زنده ماندن بلكه مهاجرتي براي بهتر زيستن، نه مهاجرتي كه در آن ناگزير به فراموش كردن خود‏، تعلقات، ميراث و بازماندگان باشد؛ بلكه سفري براي پر بار شدن؛ براي در گفتگو قرار دادن تعلقات وميراث گذشته با تجربه‏هاي نو و تازه.

واين مهاجرتي است كه اتفاقاَ نشان رونق و پرباري سيستم است.

با تمام اين تفاسير اما مهاجرت اجباري، تراژديِ به هرقيمتي زنده ماندن، به هر قيمتي گريختن، بدون كوله‏بار و شناسنامه است ونشاني از بحران  وتماميت‏خواهي در سيستم ؛ نه اتوپيايي در كار است نه اميد يافتن بهشت گمشده. ماجرا، ماجراي رنج كشيدن ومحروم بودن است .

هرچقدر هم تاريخ بگويد اين پناهجويان در تاريخ علم وانديشه وسياست حادثه ساز شدند ودرخشيدند اما مي‏ارزد به دردي كه آنان در زندگي روزمره خود كشيده‏اند؟ تاريخ روايت‏گر آثار وميراث آنان است پس چه كسي رنج تجربه زيسته آنان را روايت ميكند ؟

اسطوره آموزش وپرورش رایگان برای همه

"کسی که بخواد درس بخونه، می خونه؛ تو برف ،بارون  و هر موقعیت دیگه ای درسشو می خونه و به موفقیت می رسه بقیه چیزها بهونه است"

"اگه خودت بخوای ،تصمیم بگیری به بالاترین مراتب میرسی فقط به خودت بستگی داره"

"بچه اگه درس خون باشه براش فرقی نمیکنه مدرسه دولتی بره یا غیر انتفاعی؛مدرسه مدرسه است دیگه"

احتمالا همه ی ما بارها جملاتی با این مضامین را از افرادمختلف شنیده ایم،داستان کودکان فقیر وپاپتی که با تلاش وکوشش مسیر پیشرفت را یکی پس از دیگری طی کردندرا بارها به سرمان زده اند ،آنان که شدند ماری کوری ،بیل گیتس،جودی آبت،آن شلی،هانی کو،دیل کارنگی و....

وبا کتابهایی که این روزها جزه پرفروش ترین کتابهای بازارند هم  برخورد کرده ایم.  "قورباغه را قورت بده"، "جادو فکر بزرگ"، "موفقیت در 90 روز"، "مدیر یک دقیقه ای"،  "آیین زندگی "و....

مضمون وحکایت اصلی تمام اینها رویای پرش وتحرک طبقاتی است ،همه یک چیز می گویند آن هم این است: اگر خودت تصمیم بگیری وبخواهی ،هیچ چیز مانع پیشرفت وصعود تو در مراتب زندگی نیست،می توانی زندگیت را متحول کنی  و خریداراناین کتاب ها در واقع رویابافان زخمی این جامعه طبقاتی اندکه سرمایه داری هرجا که بخواهد به آنها سوژه بودن را القا می کند مثل همین مورد( که ابژه ای بیش نیستند) و هرجا که بخواهد با بیدار کردن میل مصرفی آنها، موقعیت ابژه ای تمام وکمال به آنها می بخشد

 بازگردم به این اسطوره آمریکایی که فرصت برای همه مهیا است تنها توانایی افراد است که جایگاه طبقاتی اش را تعیین میکند. ودرفرهنگ فارسی ،همان "خواستن توانستن است خودمان "

در ایران که کنکور داریم،سهمیه مناطق محروم داریم ،دانشگاه دولتی داریم،مدارس دولتی رایگان داریم.پس مسئله چیست؟

مسئله اصلی همین جاست ، در واقع این ها خود ابزار استثمار در سرمایه داری مذهبی داخلی ودر ابعاد گسترده ترسرمایه داری جهانی است

اگر برای دولتمردان مسئله با سوادکردن جامعه حائزاهمیت است نه به خاطر برابری همه افراد ،نه بخاطر حقوق همه انسانها است؛ به خاطرآن است که بخشی از نیازش به "کارگر عمله" جایش را به کارگر نیمه ماهر، کارگر خدماتی و حتی ها عمله وکارگر متخصص داده است ،درست مثل نقاط دیگر دنیا

از این جاست که ،پس همه به آموزش وپرورش نیاز دارند! اما همه که پول ندارند؟!

بنابراین آموزش وپرورش رایگان می شود،اما مگر می شود بورژوا زادگان وکارگر زادگان کنار هم روی یک صندلی بنشینند!

چاره کار چیست؟ مدارس غیر انتفاعی را تاسیس می کنیم برای پرورش یقه سفیدانی که بتوانند علاوه بر زبان خود زبان خارجی هم مثل بلبل حرف بزنند وبعدا بگوییم چه بچه با استعدادی، خودش خواسته،نخبه است

و"عمله های مدرن" آینده در کلاس های چهل ، پنجاه نفری کوچک با بدترین نوع سیستم خنک کننده وگرم کننده، زیر دست معلم پاپتی وبیچاره ای که خسته گی مسافرکشی و دلمشغولی اجاره سر ماه را با خود به کلاس می آورد از آموزش رایگان استفاده می کنند!

 اما طبقات پایین به چه حدی از آموزش  نیازمنداند؟، همین که بتوانند با دستگاه های جدید در کارخانه کار کنند،همین که بتوانند "ب" را از "ت" روی دستگاهای تایپ تشخیص بدهند،همین که بتوانند پروژه های پرسشگری یقه سفیدان را انجام دهند؛کافی است. در آمار امسال هم رشد صد درصدی میزان باسوادی هاراعلام می کنیم!.حالا چاره چیست؟ چطور آنها را به کارخانه ها و مراکز خدماتی بازگردانیم ؟رشته های فنی حرفه ای وکاردانش.

اکثر کسانی که به رشته های فنی حرفه ای وکاردانش می روند را چه کسانی تشکیل می دهند؟

  یا دانش آموزان مردودی وتشدیدی مدارس دولتی، یا دانش آموزانی که به عنوان نان خور اضافه در خانواده های طبقات پایین هرچه زودتر باید دوره مصرف کننده گی را تمام کنند ودستشان در جیب خودشان برود،چه جایی بهتر از فنی حرفه ای وکاردانش با دوسال سر هم آوردن ،همه چی تمام می شود

در رشته های دیگر  هم کسانی موفق ترند که از کلاس های زبان خصوصی ، تست به روش فلانی ،بهمانی استفاده کنند ، در خانه اتاق مطالعه مجزاداشته باشد ،مطالعه آزادو دسترسی به اینترنت و.... داشته باشند

خانواده ای را با چهار فرزند بدون خانه در موقعیت امروزقیمت اجاره ها تصور کنیدوآن وقت اتاق مجزا برای هر کدام که مناسب برای مطالعه باشد را تصور کنید!

   گیرم که عده ای ازتمام این موانع پریدند و وارد دانشگاه دولتی شدند ،رایگان هم که است،تازه ماجرای دیگری آغاز می شود ؛تاق های خوابگاه پنج نفر، پول غذا ،کتاب ،لباس و...وآخر سر هم با مدرک لیسانس دنبال کار دویدن و کارگر متخصص شدن !

 چه برسر شکست خوردگان این ماراتن به اصطلاح رایگان می آید؟ باز می گردم به اول ماجرا

خودت بخوای ،تصمیم بگیری به بالاترین مراتب میرسی

بچه اگه درس خون باشه براش فرقی نمیکنه مدرسه دولتی بره یا غیر انتفاعی

همه چیز به خودت ربط داره

اموزش که مثل قدیما نیست برای همه مهیا است؛همه می تونن درس بخونن

 در واقع سرمایه داری سعی می کند در افراد به روش های مختلف درونی کند . که عوامل و  وسایل موفقیت اجتماعی آنها مهیا بوده است واگر شکست خورده اند به دلایل شخصی ، کم استعدادی ،تلاش کم و... بوده است

و به این طریق فرد علت تبعیض اجتماعی ،موقعیت فرودستیش را در درون خود و نه در نظام طبقاتی می جوید؛ او است که کم هوش بوده، کم تلاش کرده، چرا که همیشه بیل گیتس ها توانستند از طبقات پایین جامعه به بیشترین پول وقدرت برسند. ودر این فرایند است که منطق سرمایه داری اعتماد به نفس را از این افراد می گیرد و این افراد خود، فرودستیشان را قبول می کنند و خود خواسته مهیا استثمار بیش از پیش می شوند چرا که خود را مستحق چنین جایگاهی می بینند

منطق سرمایه داری  به زبان عامیانه می گوید " بین با استعداد ، توانا با  بی استعداد باید تفاوتی وجود داشته باشد! بین کسانی که بیشترین تحصیلات را دارند با دیپلم های ردی !، بین کسانی که به سه زبان زنده دنیا حرف می زنند با کسانی که زبان مادری را با لهجه حرف می زنند . چرا که آنها بیشتر درس خوانده اند بیشتر تلاش کردند وبا استعدادتر بوده اند!

 واما هیچ از این منطق عامیانه پرسیده اید؟ آنها در چه شرایط وموقعیتی توانستند درس بخوانند ،چقدرپول هزینه یادگیری انگلیسی، فرانسه وآلمانی کرده اند ؟وضعیت مسکن وتغذیه شان چگونه بوده؟

در حالی که حامد پسر فال فروش امیرآباد از گرمای هوا آرزو می کند کاش دختر بود تا مثل هشت خواهرش در خانه زیر باده پنک به جای فال فروشی در این هوای گرم، قند می شکست ومی فروخت، پسر فلان سرمایه دارازلهجه معلم سر خانه اش خوشش نمی اید!

آموزش وپرورش که رایگان است باید فرقی بین حامد که خوب درس نمی خواند و گل پسر سرمایه دارکه شاگرد اول است؛ وجود داشته باشد ، هرکس به اندازه تلاشش،نتیجه می گیرد.اگر حامد فال فروش درس نمی خواند؛بخاطر بی استعدادی خودش است؟

ومنطق کذایی دیگر سرمایه داری می گوید: چه می شود کرد ! بالاخره نابرابری یا همان قشربندی اجتماعی کارکرد مثبت دارد!

حامد هم به لطف آموزش وپرورش برای همه سر کلاس می رود اما بعد از کلاس باید سه تا اتوبوس عوض کند تا برسد چهار راه امیرآباد تا شب با دست پر به خانه برود

 این است اسطوره آموزش وپرورش رایگان برای همه

 ببین چطور به لکنت و التماس می افتد برای نوشتن خبر مرگ بیست پنج سالگی ب ر ا د ر

گویی مرا برای دل بریدن و وداع افریده اند

بسیاری از فمنیست ها بر این اعتقاد هستند که زنان به واسطه تجربه زیسته مشترک تحت سلطه نظام مرد سالار ، ازتجربیات ،ُارزش ها ومنافع مشترکی برخوردارند توجه به این تجربه مشترک، اساس رویکردی شدکه فمنیسم جنس محور یا زن محور gjnocentric feminism نامیده شد از نظریه پردازان مطرح آن می توان جامعه شناسی به نام دوروتی اسمیت را نام برد.

جامعه شناسی اسمیت تلاشی است پیرامون تجربیات ،منافع وارزش های مشترک زنان وتلاش برای آگاهی بخشی به آنان .

اوجنس وبخصوص جنسیت را اصلی ترین مقوله درتحلیل اجتماعی خود درنظر می گیرد و بر این عقیده است که نه تنها آرزوها ، رفتار،مشاغل ونهادها در جوامع امروزی در قالب مردانه وزنانه جنسیتی شده اند بلکه خود دانش هم از این قائده مستثنی نیست، به عقیده او زنان روش های متمایزی در جریان شناخت دارند، نگاه اجتماعی آنان نگاهی انضمامی تر، جزئ بین تر ومتمرکز تروپیچیده تر است اما قائده دانش مسلط ، برپایه انتزاعات جدا شده از تجربه روزمره نوعی نگاه وتفکر مردانه است .

براین اساس او به جامعه شناسی به عنوان دانش مردسالار ،ساخته شده به دست مردان که به روایت های کلان ومفاهیم انتزاعی جدا شده از بافت اجتماعی می پردازد،  انتقاد میکند وبه دنبال حضور زنان به عنوان کنشگران فعال درگیر در واقعیت زندگی روزمره در جامعه شناسی است،جامعه شناسی که در درجه نخست به انسان های واقعی دارای نیاز های عینی بپردازد .او از این منظر با تاثیر از مارکس نقطه آغازین خود را زندگی روزمره زنان قرار می دهد

در نگاه او به روابط سلطه ، تاکید خواستی به دانش های ابژه شده وجود دارد، دانش هایی که تجربیات زندگی روزمره را با بی نام وانتزاعی وغیر شخصی کردن از خود بیگانه میکنند. از نگاه او روابطه سلطه، محل برخورده سلطه مردان ،سلطه سرمایه داری ونژاد پرستی است وبه گفته خودش :جامعه شناسی هم به یک معنا بخشی از روابط سلطه خواهد بود چون مفاهیم وموضوعات آن عام ،غیر شخصی و از واقعیت روزانه جدا شده است.

 پیشنهاد او قرار گرفتن زن به عنوان سوژه روایت گر است بر مرکزیت نابرابری جنسیتی وستم بر زنان ..از این حیث او از تاثیر گذار ترین فمنیست های موج دوم بود که مانند دیگر فمنیستهای زن محور به دنبال هویت و واقعیت مشترک بین زنان بود واین موضوع را اساس مبارزه در راه آزادی زنان قرار داده است

البته نقدهای اساسی بر فمنیسم جنس محور(زن محور)از جانب فمنیست ها ی دیگر وارد است

از اولین کسانی که به مخالفت با فمنیسم جنس محور برخواستند فمنیستهای رنگین پوست وکارگر بودند،فمنیست های رنگین پوست و یا کارگر،زن محوران رابه خاطر انعکاس دغدغه ها ، حساسیت های وعلایق معطوف به زنان سفید پوست متعلق بر طبقات متوسط رو به بالا، محکوم می کنند وبه خواسته فمنیست های زن محور مبنی بر جدایی زنان ومردان پاسخ منفی می دهند چرا که آنها نه تنها ستم جنسیتی بلکه با ستم نژادی وطبقاتی نیز دست وپنجه نرم می کنند واز این حیث با مردان بسیاری هم درد وهم داستانند که نیاز به اتحاد در عمل با آنها دارند

. فمنیست های کارگر براین عقیده اند که فمنیسم جنس محور زندگی وتجربیات زنان طبقات پایین را به حاشیه می کشند در حالی که انها برای رهایی واقعی، زنان  را در جایگاه وموقعیت طبقاتیشان در نظر می گیرندواز این حیث امر مشترک مبارزه ، کما کان از دل نگاه طبقاتی بیرون کشیده می شود

از نقدهای اساسی دیگری که بر فمنیست های زن محور وارد می شود نگاه آنان به زندگی جنسی وسکسوالیته است.بر این اساس فمنیست های زن محور سکسوالیته زنان را به منزله ی پدیده ای شخص محور ، شهوت اشاعه یافته، مراقبتی ، عاشقانه وتک همسری ترسیم می کنند که بنا بر نظر رادیکال ها این نوع نگرش به سکسوالیته، زنان را ازطریق تثبیت ارزش ها وهنجارهای معطوف به آن نوع سکسوالیته در انحصار وکنترل خود قرار می دهد.از این رو آنان اخلاق جنسی زاهد مابانه ای را برای همه زنان تجویز می کنند و در صورت پیروی نکردن زن از این قواعد دوباره برچسب کجروی گریبانگیر او می شود

از نقدهای اساسی دیگر به این رویکرد فمنیستی ، نقد فمنیستهای پست مدرن را می توان مطرح کرد. بنا بر اعتقاد فمنیست های پست مدرن محوریت ومبنای ضروری دانش وسیاست فمنیستی را نباید"زن "بودن یا همان جنس در نظر گرفت چون بر این اساس به هویت بسیاری از زنان مشروعیت و در عوض هویت جنسی بسیاری از زنان را طرد می کند .بنا بر اعتقاد فمنیست های پست مدرن هیچ هویت جنسی مرکزی بر پایه تمایلات روانی ؛ارزش های فرهنگی یا جایگاه اجتماعی مشترک وجود ندارد که زنان را به دقت از مردان متمایز کند.جنسیت همواره واجد معانی متعدد،متعارض و متغیر است براین اساس تمرکز فمنیست های زن محور به ایده ی ناب جنس یا همان زن وایجاد هنجارها وخط کشی ها،تنوع سکسوالیته های مختلف را در برنمی گیرد از سوی دیگر پست مدرن ها زندگی جنسی افراد ، مرد وزن بودن را بصورت پیوستارجنسی که در دوره ها وموقعیت های مختلف سیالیت دارد، می بینند ،زندگی جنسی که دارای تنوع ها وسکسوالیته های مختلف است در حالی که فمنیست های زن محور همانطور که جودیت باتلر می گوید به نوع دیگر ،ناخواسته نظم جنسیتی دو تایی را که ادعای مقابله باآن را دارد تشدید می کندو در این نظم جنسی دگرباشان جنسی بازهم کجرو دانسته می شوند

با تمام این نقدها در راستای نوع نگرش فمنیست های زن محور آیا پس از سالها مرد سالاری وقرار گرفتن زنان در موقعیت فرودستی زنان برای رهایی از این موقعیت سلطه پذیر همانطور که زن محور ها تلاش می کنند نیاز به احراز هویتی ایجابی از خود ندارند؟

اما مسئله اساسی در به چالش کشیدن فمنیستهای زن محور همان بی توجه ای آنان به موقعیت طبقاتی  است در واقع آنان زن را از واقعیت اجتماعی ،طبقاتی خود جدا می کنندودر محیط انتزاعی از تجربه مشترک زنانه صحبت میکنند

sepehr606.blogfa.com

شايد جماعت تنها بهترين نامي باشد كه اين اجتماع مخلوط ودرهم را بتوان با آن خواند ،افرادي که باهم اند ودرهم  با هم اند واما سخت از تنهای رنج می برند از شاخه اي به شاخه ديگر از شانه اي به شانه ديگر مي خزند بي هدف وگنگ ،از گروهي به گروه ديگر.  یادفیلمfightclub می افتم تنهایی ویران گر  وباشگاه محبت و در آغوش کشیدن و گریستن، اما بازهم تنهایی وفردیت متلاشی کننده واین بار جماعت تنها در باشگاه مشت زنی  وخشونت سیمان  ماي اجتماعي مي گردد

 بر می گردم به جماعت تنها خودمان ،جماعتی که گاهي براي خود گشودگي براي کسی ،حاضراست دست به هرکاری بزند. جماعتي كه موسیقی و ترانه هايش  آميخته اي از ناله، ترحم طلبی وخود كم بيني است گاهی هم می زند به سیم آخر فحش وبد وبیراه راه می اندازد .مثل همه ی دیجی های خودمان.این مظلوم نمایی وترحم طلبی را می توانید حتی درلقب رئیس جمهورسابقش که در آن روزگار محبوبیتی پیش این جماعت داشت،  هم ببینید :سید مظلوم .

"تو سری خور بودن" ارزش است. زمانی که اول دبستانی، معیار انضباط بیست ومحبوبیت پیش معلم وناظم، ترکیبی است از مظلومیت، توسری خوری ، وفرمانبری تا زمانی که در دانشگاهی بازهم معیار شاگرد اولی از همین معجون نتیجه می دهد حتی رای جمع کردن در انتخابات رئیس جمهوری هم همين طور

جماعتی مخلوط ومتناقض كه هزار چهره دین ،سنت ، مدرنیسم،پست مدرنیسم،بنیادگرایی،همه وهمه را یک جا باهم مخلوط کرده اند .  جماعتي که خلاء ،اضطراب ، بي تعلقي وگسست اين فرديت به امان خود رها شده گاهی آنهارابراي التيام به  مسجد وامامزاده مي كشاندوگاهي سر از جلسات مديتيشن ،يوگا .

گاهي در هيبت سيماي دختري هفده ساله كه كنار خيابان تنش را حراج مهرطلبيش مي كند، رخ می نمایدگاهی هم در شمايل پسري كه رنجش را مي خواهد براي لحظه اي زير هجوم سرنگ وخون بازي از ياد ببرد.

در واقع اينها همه از علايم اتميزه شدن جامعه است ، لبه ي منفي فرد گرايي، فردگرايي ويران گري كه ،نه پيشرفتي به بار مي آورد  نه آزادي ونه حق انتخاب ،جامعه اي كه از اين بيماري رنج مي برد براي فرار از اين پريشاني ،بي انسجامي چه دارويي براي خود تجويز مي كند؟ دست به دامان چه كساني مي شود؟به دنبال تكيه گاهي امن وقوي به جنبش ها وگروهك هاي بنيادگرا پاسخ مثبت مي دهد، يا براي گريز ازحس مفلوكي وتحقير شدگي ،قوت گرفتن واحساس امنيت كردن كاريزما سازي ميكند، همانطور كه اريك فروم در كتاب فرار از آزادي اين ماجرا را درباره آلمان شكست خورده  بحران زده وتحقير شده بعد ازجنگ جهاني اول كه به فاشيسم ونازيسم آري مي گويد، بيان ميكند یا شاید هم سراغ موعد گرایی  وانتظار امدن گودو می نشیند

اتميزه شدن واكنشي است به بحران هاي اقتصادي ،فرهنگي وسياسي اجتماعي به تغييرو تحولات سريعي كه جامعه  را دچار آنومي(بي هنجاري) مي كند .در جامعه اي كه ارزش مصرف  تمام ابعاد زندگي را تحت سيطره خود قرار مي دهد وتو با مصرف بيشتر است که  تشخص، شخصيت واعتماد به نفس مي گيري حتي نزديکترين وشخصي ترين روابط ات را منطق مبادله پيش ميبرد  وتو براي اينكه از چرخه مناسبات اجتماعي دور نيفتي بايد مصرف كننده خوبي باشي واین حس مصرف کننده گی به تو سرمایه اجتماعی ،فرهنگی واعتماد به نفس می دهد آن وقت چه اتفاقی برای تو وامیالت می افتد؟ تو در ميان جمع هستي چون مصرف مي كني صنعت سرگرمي را با قواعد دیکته شده اش، سكس را باز هم با همین قواعد وصنعت فرهنگ را  همین طور. اما مصرف تو در راستاي ارضاء غرايزواميالت قرار نمي گيرد  بلکه در خدمت مصرف مضاعف است،سرمایه داری با منطق ارزش مصرف ش رویا می سازد وتو به دنبال آنها می دوی، چرخه ای بی پایان وحرکتی سیزیف بار  . احساس كمبود خلاء پوچي و.....هر روز در تو نهادينه تر مي شود چون تو لذت نمي بري بلكه تنها دست به خود ارضايي مي زني .جماعتی که روابطش با هم بر این اساس باشد چگونه می تواند از باهم  بودن احساس تنهایی نکند.؟

 حالا افرادی را درنظر بگیرید که حتی پول وارد شدن به این چرخه سیزیف بار را ندارند در نتیجه حتی نمی توانند وارد این جماعت دست وپا شکسته شوند  وخود ارضایی کنند .ودر ساختن امر اجتماعی هیچ نقشی ندارند .افرادی به مراتب تنهاتر، حاشیه ای تر وسرخورده تر

موقعیت تراژیک تر  اتفاق می افتد ركود ويا تورم اقتصادي هم شدت  می گردد چه اتفاقی می افتد؟ این افراد اتمیزه شده دست به کدام دامان می برند؟ به کدامین باشگاه یا حراج خانه؟