من ودیگری

هفت مرثیه از فرزند کشی در صحرای دانشگاه

مرثیه اول

در این مقاله مايلم به اين پرسش بپردازم که مشخصات رژیم جنسی در ایران چیست؟ و نیز رابطه هموفوبيا را با بنيادگرايی اسلامی حاكم بر ايران مورد بررسي قرار دهم.

اگر بخواهم به صورت چكيده به شرح اين نوشتار بپردازم، هوموفوبیای بنیادگرایان اسلامی ناشی از پیوندی است که میان تکنیک و دین برقرار شده است. ماهيت ایدئولوژی جنسی حاكم، برحسب ایده تولید مثلی‌اش میل متكثر بيرون از سياست دگرجنس‌گرايی انحصاری را سرکوب می‌کند.

از جنبه‌اي ديگر این ایدئولوژی با پیوندی که بنیادگرایی و اراده به قدرت در مدرنیته برقرار کرده سرکوب میل دگرباشان را تشدید کرده است ودرواقع این امر سرکوبی دوجانبه را نصیب اقلیت‌های جنسی در ایران می‌کند.

براي اثبات فرضيات مطرح‌شده ما شواهدی را در مورد رفتار هوموفوبیایی و نظام فکری بنیادگرایی اسلامی مطرح می‌سازیم و نقاط برخورد و ریشه‌های آن را بررسی می‌کنیم.

هر مسافری از غرب با مشاهده رفتار شبه‌همجنس‌خواهانه ایرانیان این ظن را می‌برد که گویا چنین رفتاری ناشی از میل همجنس‌گرایی است که در ایرانیان وجود دارد. بیش از این می‌توان تصور کرد که گویا در ایران میل همجنس‌گرا فضای آزادی برای تنفس دارد که در فضای جوامع مدرن غربی یافتنی نیست.... .....

خطاب به آکادمیسین های ایرانی

پس از سرکوب وحشیانه خیابانی در ماههای گذشته در هفته های اخیر شاهد گشوده شدن فاز جدید ی از سرکوب هستیم پروژه ای که در سالهای اخیر زمزمه های آن رابارها شنیده ایم انقلاب فرهنگی احمدی نژادی واسلامی تر شدن دانشگاه.

فصل تازه آن را خامنه ای با انتقاد شدید از علوم انسانی گشود فصلی خشن تر، عیان تر برای سرکوب دگراندیشان وحوزوی تر کردن دانشگاه.

ودر این بین شاهد بودیم دربیدادگاه های جمهوری اسلامی حتی  پای وبر، هابرماس هم وسط کشیده شد و آنها نیزمحاکمه شدند

در این شرایط  با بازگشایی دوباره دانشگاه وجدی تر شدن اجرای حوزوی شدن دانشگاه بی شک یک پا عقب نهادن دانشجویان و اهالی آکادمی کافی است تا از این نیمچه محیط آکادمیک هم چیزی باقی نماند.

 آکادمیسین های محافظه کار اگر تا دیروز در برابر دستگیریٍ ، شکنجه دانشجویان کوچکترین واکنشی نشان نمی دادند وسفت وسخت به بالا رفتن  از پله های غلتیده در باتلاق ایدئولوژی اسلام سیاسی بنیادگرامشغول بودند و محافظه کاری خود را درقبال جامعه ودانشگاه با فیگور آدم فرهنگی توجیه میکردند. باید از این بسته های فریبنده فرهنگی دور خود پیچیده خارج گردند و درنظر بگیرند امروز دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند

فاشسیم وقتی به اصلاح طلبان که تا دیروز یار غار وهم پیاله گانشان بودند رحم نمیکند.آیا به آکادمیسن های به اصطلاح روشنفکر پروغربی یا نسخه های ویترینی فرهنگی، فرانسوی رحم میکند؟

اگرتا دیروز این محافظه کاران به اصطلاح روشنفکر آکادمیک را باید به بادنقد میکشیدیم که به صف کارگر ودانشجو نمی پیوندند وحتی در علوم انسانی هم با مسایل رنج های اقشار ستمدیده بیگانه اند و از پایان آکادمی با ایده کشاندن علم از انتزاعیات به واقعیت انضمامی داخل خیابان وجامعه حرفی به میان می آوردیم ، اما امروز باید سخت بچسبیم تا مبادا بربریت ریشه اش را در دانشگاه سفت کند.امروز باید با پوست وجون از این فضا دفاع کنیم.در این میان دانشجویان این آزمون تاریخی را بارها و بارها با سر بلندی با خون وجان پشت سر نهاده اند اینبار هم مثل همیشه .اماآزمون بزرگی پیش روی اساتید ومسئولین دانشگاه است اینبار آکادمیسین ها بایک انتخاب سر نوشت ساز روبرویند!  برای  حفظ خود هم که شده به صف مبارزین به پیوندند یا بنشینند تا حکم اخراج وحتی بازداشت خود را ببینند.فاشیست هایی که وبر را ازگور بیرون میکشند وبه گیوتین میکشند رحمی به آنان خواهندکرد؟آیا اساسا ما با ادامه این روال    چیزی از علوم  انسانی خواهیم داشت؟ناقوس  بازگشایی دوباره دانشگاه سرخورده وبی هدف به صدا درآمده وهمراه این صدا با احضارهای فله ای خانه خرابان کوی دانشگاه موجی ازسرکوب های تازه ورق خورده است .این بار ما  دانشجویان باید این آکادمیسن ها را در وهله اول،خطاب  قرار دهیم

اگرتا دیروز دانشگاه جایی برای دانشجوی مارکسیت وانقلابی نداشت وآنها را احضار کردند واخراج کردند وبه بند کشیدند ودریغ از حتی یک اعتراض از این آکادمیسین ها !

اینبار نه جایی برای شما دارد ونه برای پدرخوانده های اصلاح طلبتان .آیا با هرگامی که به عقب میرویم فاشیسم یک گام به پیش نمی نهد؟

 مدتهاست که از صدای پای فاشسیم فعالین دانشجویی حرف می زنند و اهالی آکادمیک یا خود را به نشنیدن می زنند واز پله های فرسوده بورکراتیک به هرنحوی خود را بالا  میکشند از اصلاحات گفتند واز گفت وگو وفوکویاما .اما فجایایی چون کهریزک وبه خون وخاک کشیده شدن کوی دانشگاه در حوادث اخیر اوج غیر عقلانی بودن عملکرد جمهوری اسلامی را نشان داد ودر هرنوع گفت گو رابست.

امروز چه اتفاقی افتاده هرگامی که به عقب بر میدارید تاکتیکی وتکنیکی  فاشیسم وقیح تر رو به جلو می تازد فراموش نکنید اینبار دیگر مارکس ولنین متهم نمی شوند بلکه وبر وگفت وگوی هابرماسی زیر شکنجه می روند دیگر نه تنها متون مارکسیتی  قدغن می شود بلکه امروز خامنه ای از پایان علوم انسانی وآغاز علوم حوزوی در دانشگاه ها حرف می زند

همیشه آکادمی ایرانی را به خاطر ماهیت دور افتاده گی اش از متن جامعه ومسایل انضمامی آن نقد کردیم و ولی امروز از پایان آکادمی می ترسیم پایان آکادمی نه به معنای آغاز چنگ ورزیدن به علم رهایی بخش  وگسست از بوروکراسی بیماربلکه به معنای آغاز علم بومی اسلامی که بازتولیدگر ایدئولوژی فاشیستی  است آکادمیسین ها وبه اصطلاح روشنفکران فرهنگی!باید انتخاب کنند بین دوگزینه یا با مردم ودانشجو یا درکنار فاشیستها؟ وهیچ راه سومی درکار نیست.

 دانشجو و استاد باید در عین ماندن در صف های خیابان آخرین چاره آزادی ، سفت وسخت از پادگان وحوزه شدن دانشگاه جلوگيري کنند بی هیچ عقب روی. / خیابان شماره ۴۳

این مقاله در چراغ، نشریه‌ی دگرباشان ایرانی، شماره‌ی 55، مرداد ماه 1388 به چاپ رسیده است.

ما جز تن‌مان چیزی برای از دست دادن نداریم، حاشیه‌نشینان جهان بپا خیزید.

با کدام تن می‌توان رهایی را تجربه کرد؟ تنِ به انقیاد درآمده؟ تن مین‌گذاری‌شده توسط قدرت؟ آیا اساسا ما تنی از آن خود داریم؟ واگر نه، باید چه تنی را از آن خود کنیم؟

تکثر میل جنسی به حاشیه کشیده شده، چگونه می‌تواند دل متن دگرجنس‌گرایی اجباری را نشانه بگیرد؟ با چه سازوکاری در این  نوشتار می‌توانم هم تریبون حاشیه‌نشستگان همجنس‌خواه و دوجنس‌گرا و ... در مقابل بولدوز دگرجنس‌گرایی اجباری باشم  و در عین حال در قلمرو سیاست هویتی که این سوژه‌های به حاشیه تبعید شده را ناخواسته به انقیاد می‌کشاند، نیفتم؟

باز می‌گردم به اولین سوال این نوشتار، کدام تن رهایی‌بخش است؟

بی‌شک برای فرار از دوگانه‌های برساخته شده، دگرجنس‌گرا- همجنس‌گرا، اکثریت-اقلیت که اتفاقا ساخته‌ی دسته گفتمان قدرت دگرجنس‌گرایی اجباری است باید چاره‌ای اندیشید.

از این رو منظور از تنِ رهایی‌بخش در مقابل تن به انقیاد درآمده و مین‌گذاری‌شده در دام دگرجنس‌گرایی اجباری مردسالار، نه تن همجنس‌خواه، نه تن دوجنس‌گرا است.

در این‌جا تن رهایی‌بخش تنها همان تن شالوده‌شکن است، تن سیال‌شده، تن گریزان از هویت‌ها، تن کوئیریزه شده است. تمام این نوشتار به چرایی این انتخاب به عنوان آلترناتیو رهایی‌بخش می‌پردازد.

از سر ناچار باید بگویم تن همجنس‌گرا هرگز آنتی‌تز دگرجنس‌گرایی اجباری نیست و نبوده است، چرا که در عین آن‌که  قدرت مردسالار دگرجنس‌گرای اجباری مستقیما بر تمام سطوح  آن ستم وارد می‌کند خود اتفاقا آن را به عنوان دیگری کوچک، دیگری در اقلیت برمی‌سازد و از همین در اقلیت‌بودگی این هویت برساخته است که خود را به عنوان دیگری بزرگ، اکثریتی و به اصطلاح طبیعی معرفی و تحمیل می‌کند. در واقع قدرت برای بقای خود نیاز به وجود این دیگری دراقلیت‌رفته، حاشیه‌شده دارد در همان دستگاه گفتمانی خدایگان–بنده‌ای این ادعا را می‌توان اثبات کرد.

در واقع این دیگری کوچک (و به اصطلاح گفتمان قدرت حاکم در اقلیتی) به این اکثریتِ تخیلیِ پوچِ جعلی واقعیت می‌بخشد و موجب بقای آن می‌گردد.

این قدرت خدایگانی با در حاشیه نگه‌داشتن تکثر امر جنسی و بعد مجوز زیسته‌ی پستوخانه‌ای، قرنطینه‌ای، جزیره‌ای دادن به آن برای خود  فیگور طبیعی، نرمال  و اکثریتی می‌سازد و هم فیگور دفاع از حقوق دگرباشان. (خود اصطلاح دگرباشی بصورت نمادین در زبان، سوژه‌های حاشیه‌نشین را به عنوان دیگری کوچک مقید می‌کند و موجب تثبیت حاشیه‌نشینی آن‌ها و موقعیت خدایگانی خود می‌شود.)

از این حیث، سیاست هویتی تا زمانی که خود را به امرکلی گره نزند اتفاقا در داخل گفتمان مردسالار  دگرجنس‌گرای اجباری باقی مانده و تنظیم می‌شود، از سبک زیسته‌ی اجتماعی گرفته تا فرم اروتیزه‌شدن بدن آنان را این قدرت به اصطلاح اکثریتی بر می‌سازد و کنترل می‌کند.

آیا نوع میل، شیوه‌ی زیست، مناسبات روابطی و حتی سکس دو همجنس‌گرا را می‌توان بیرون از تنظیمات اقتصاد دلالتی هتروسکشوالیته‌ی فالوس‌محور دید؟ آیا این قدرت تمام سیطره‌های زیسته‌ی آنان را ترسیم نمی‌کند؟

باید توهم "بدن جنسی‌شده"ی همجنس‌گرا به عنوان ساختار جدا و بیرون از الزامات فرادست- فرودستانه سیاست‌های مردسالارانه‌ی دگرجنس‌گرا را سخت به چالش کشید.

اقتصاد دلالتی قدرت دگرجنس‌گرای فالوس‌محور مستقیما بر بدن‌ها وارد می‌شود و سطوح آن را نشانه‌گذاری و مرزکشی می‌کند، از این رو ما با تقلیل امر جنسی به امر تناسلی مواجه می‌شویم!

این تقلیل امر جنسی به امر تناسلی مبتنی بر امکان تولیدمثل در خدمت چه مناسباتی است؟ و چه کارکردی دارد؟ آیا در خدمت دوگانه‌سازی جنس نیست؟ در خدمت طبیعی‌سازی بدن و امکانات‌اش (تفاوت تناسلی) به مثابه‌ی امری طبیعی، پیشا فرهنگی نیست؟ و پیامدش محدود و کنترل‌کردن امکان میل‌ورزیدنِ بدن‌ها به جای هویت‌ها نیست؟ و در این‌ صورت تقدیر ما همان بدن‌مان به مثابه‌ی امری پیشافرهنگی نیست؟

آیا نباید مستقیما، هم‌چون باتلر، دوگانه‌ی طبیعی‌فرض‌شده‌ی جنس را زیر سوال برد؟

وجود بدن به مثابه‌ی امری پیشافرهنگی و طبیعی توهمی بیش نیست در خدمت این دوگانه‌سازی.

فوکو  وظیفه‌ی تبارشناسی را آشکارسازی بدنی می‌داند که تماما توسط تاریخ شکل گرفته و ادعا می‌کند تاریخ با مدل تمدن فرویدی بدن را به تباهی می‌کشاند.

ویتیگ اشاره بر آن دارد که یک اپیستمه‌ی خاص فرهنگی پیشینی "طبیعی‌گرایی" جنس را بنا می‌نهد.

باتلر با اشاره به ماجرای مبدل‌پوشان از اجراگری حرف می‌زند و سخت بر آن است که از این طریق دوگانه‌ی درون-بیرون، فرهنگ-طبیعت، مذکر- مونث را به چالش بکشاند؛ او بر آن است که این ذات، درون، طبیعت، یا هویتِ جنسیتی نیست که میل را می‌سازد بل‌که این اجراگری (کنش عادت‌وار است) که توهم انگارهای وجود این درون، طبیعت یا نوع هویت جنسیتی را می‌سازد.

آیا می‌توان از بدن پیشاتاریخی و طبیعی حرف زد؟ آیا دوگانه‌سازی جنس-جنسیت باز هم توپ را در زمین بازی دگرجنس‌گرایی اجباری فالوس‌محور نمی‌اندازد برای ساختن دوگانه‌ی اکثریت-اقلیت؟

ایریس یانگ تاکید می‌کند: که تولید جنسیت تنها موجب تثبیت کاذب جنسیت به نفع ساختارهای دگرجنس‌گرا و تنظیم تمایلات جنسی در قلمرو تناسلی می‌گردد.

در همین راستا، برای مثال، در بدن همجنس‌خواه یا دوجنس‌گرا در حین سکس ما با غیاب قسمت‌هایی از بدن دو طرف رابطه مواجه‌ایم که دقیقا بر اساس نسخه‌ی تجویزیِ قدرتِ دگرجنس‌گراییِ اجباری صورت می‌گیرد. (به‌خصوص در مردان و در فرهنگ گِی می‌توان این انگاره‌های تحمیلی را دید). از این رو باید کل مناسبات این سیاست هویتی را بر هم زد.

برای موردِ ستم قرار نگرفتن در تمام سویه‌های زندگی در مقابل این قدرت، باید سوژه‌های تازه دست‌وپا کرد.  سوژه‌ای که در دوگانه‌های این قدرت به انقیاد کشیده نشود.

 تنی تازه، سیال را به میدان کشاند، تنی ساختارشکن که درحاشیه نمی‌ماند، تنی که با تن دیگر می‌آمیزد نه با هویتی دیگر؛ تن کوئیر.

بدن را باید دوباره جنسی کرد. ساختار غیاب و حضور بخش‌های مختلف‌اش را که تنظیم‌شده‌ی قدرت  دگرجنس‌گرایی اجباری است، لت و پار کرد. هذیانات و چرندیات طبیعی جلوه داده شده‌ی قدرت حاکم را سخت به چالش کشید.

چه کسی می‌گوید که لذتِ واژنی در زنان بیش‌تر از لذتِ کلیتروسی است؟ لذتِ مقعدی در مردان کم‌تر از لذتِ تناسلی است؟ یا لذت‌بردن از سوراخِ کون افراد را در موقعیتِ فرودستانه نسبت به لذت‌بردن از فروکردن  کیر قرار می‌دهد؟ یا لذتِ تن‌بازی کم‌تر از لذتِ فالوس‌محور است؟ آیا این‌ها همه برساخته‌ی گفتمان مسلط مردسالارانه‌ی دگرجنس‌گرایانه‌های هُموفوبیک نیستند؟ آیا حوزه‌ی میل، به‌شدت، هموفوبیک و فالوس‌محور صورت‌بندی نشده است؟

راهِ برون‌رفت از رابطه‌ی فرادست-فرودستِ تحمیل‌شده‌ی قدرت، بی‌شک ساختن هویت‌های حاشیه‌نشین نیست، همان‌طور که گفته شد، این قواعد خدایگانی خود را بر فرهنگِ حاشیه‌نشینان تحمیل و مناسبات آن‌ها را تنظیم می‌کند (به عنوان مثال، در بسیاری از روابط گی، مردسالاری و قدرت زبان و ادبیات دگرجنس‌گرایی اجباری به‌شدت بر روابط حاکم است به طوری که کسانی که لذت مقعدی می‌برند (اصطلاح "مفعول" استفاده‌ از زبان و فرهنگ اقتصاد دلالتی فالوس‌محور را به خوبی نشان می‌دهد)، خود، تحتِ ستمِ گی‌هایی قرار می‌گیرند که لذت تناسلی می‌برند (استفاده از واژه‌‌ی" فاعل" با تمام قدرتِ نمادین‌اش بازهم از همان ساختار!).

باید کار دیگر کرد؟ حرف‌زدن از تن همجنس‌خواه یا دوجنس‌خواه یا ترانس‌سکشوال را باید متوقف کرد و تنِ هتروسکشوال را به چالش کشاند. هیچ تنی هتروسکشوال نیست چون اساسا امر جنسی فقط امر تناسلی مبتنی بر تولید مثل نیست (این بدان معنا نیست که رابطه‌ی تناسلیِ مبتنی بر تولیدمثل را امر جنسی ندانیم بل‌که آن را باید فرمی از فرم‌های متکثر امرجنسی فرض کنیم) امر جنسی را باید از زیر آوار ارتباط هویت‌ها در آورد آن را با لذتِ تماسِ بدن با بدن از نو بازتعریف کرد، و در این بین، دقت به این نکته ضروری است که استفاده از تن‌بازی (تماس بدن با بدن نه هویت با هویت) اگر به عنوان امری جدا و یا مازاد از عمل جنسی در نظر گرفته شود خود اتفاقا به شدت از ساختار هُموفوبیکی تبعیت می‌کند که اقتصادِ دلالتیِ قدرت با استفاده از آن سعی بر اصیل، طبیعی نشان‌دادن عمل جنسی هویت‌محور، تناسلی مبتنی بر امکان تولیدمثل می‌کند تا هم‌چنان وجود تنها دوگانه‌ی جنس زن-مرد را به عنوان امری پیشافرهنگی و طبیعی تثبیت کند. (البته امروزه حرف از امکان لقاح مصنوعیِ زیرِ آب این بنیانِ طبیعی‌فرض‌‌شده را نیز شده است، ما با حاشیه‌نشستن آمیزش به هدف تولید و تداوم نسل از دایره‌ی امرجنسی مواجه‌ایم و آمیزش فقط به منظور کسب لذت، نه تولید نیروی کار یا تداوم نسل جای آن را می‌گیرد.)

تماس بدن‌ با بدنِ کوئیریزه‌شده، جای‌گزین {تماسِ} هویت ‌با ‌هویت، زمانی می‌تواند این قدرت خدایگانی  در راستای حفظ نظم موجود را به چالش بکشاند که نه به عنوان مازاد امرجنسی، یا ماجراجویی و تجربه‌ای تازه بل‌که به عنوان خود و متن اصلی امرجنسی معرفی شود. همان تنِ سیال، تن شالوده‌شکن مبتنی بر اروتیزه‌شدن تمام نقاط آن، تنی که کلیشه‌های تحمیل‌شده را نابود می‌کند و درهای میل‌ورزیدن را بدون موانع‌ و مین‌گذاری‌های هموفوبیک می‌گشاید. تن کوئیر

فکر می‌کنم با انتخاب تن کوئیر به مثابه‌ی لذت‌افزون و استراتژی سیاسی ما، می‌توانیم تنِ به‌حاشیه‌رانده‌شدگان را، تکثر میلِ جنسی، تنِ دوجنسگراها، تنِ به‌اصطلاح همجنس‌گراها و حتی تنِ زنانِ به‌اصطلاح دگرجنس‌گرا (استفاده از واژه‌ی "به‌اصطلاح" برای نیفتادن در دام نوشتار هویتی است) را از کالای لوکسِ فیگوربخشِ قدرتِ جعلی، متوهم نجات داده  و بر ستم پستوخانه‌ای و دراقلیتی فائق آییم چرا که در این صورت خدایگان فالوس‌محور اجباری از هستی ساقط می‌گردند.

پیش به سوی تن کوئیریزه‌شده!

با بدن انديشيدن

اول اينكه چرا چنين عنواني را براي اين نوشتار انتخاب كردم؟ بدن ساحتي است عيني در زيست روزمره ودربرخورد پي در پي با شرايط انضمامي واز اين حيث" با بدن انديشيدن "يعني بازگرداندن انديشه از مقام ابژه ي بيگانه شده ،انتزاع يافته وبه يك معنا متعالي شده به سوي آشتي  با بدن درگير وضع موجود‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏، به بيان ديگر فرارفتن از دوگانه سازي كاذب انديشه وعمل  و وحدت آنها به عنوان دوپاره گسست يافته.

از ماركس اموخته ايم كه" آگاهي" همان فهم شرايط وتوانمندي‏هاي جامعه و چگونگي سركوب شدگي از اين توانمندي و"نفي نمودن" اين موقعيت است . ماركس خود ،  منطق ديالكتيكي را از هگل ميگيرد اما از دنياي ايده‏آليستي هگل فراتر مي‏رود ودستگاه فكري خود را بر پايه طبيعت باوري-انسان باوري بنا مي‏دهد  كه در عين تمايز با ايده‏آليسم وماترياليسم اتفاقا حقيقت وحدت‏بخش هردواينها است.او خواهان حركتي است از عمل به تئوري ونيزازتئوري به عمل اگر بخواهم در اينجا با زبان استعاره بگويم حركت وزيستي از بدن به انديشه از انديشه به بدن و درهم‏آميختگي ويگانگي اين دو عنصر از خودبيگانه شده باهم.

با اين مقدمه مايلم به وضعيت جامعه شناسي در ايران بپردازم به اميد" روي پا استوار كردن" جامعه‏شناساني كه روي سرشان مي ايستند وراه مي روند.آنچه كه ما امروز آن را با عنوان جامعه‏شناسي انتزاعي شده يا بهتر است بگويم از خود بيگانه شده محكوم مي‏كنيم هرگز به معناي انداختن توپ در زمين بومي سازي يا پوزيتيوسازي آن نبوده ونخواهد بود. اميدوارم مغالطه‏گران فرصت‏طلب از آب گل‏آلود ماهي نگيرند واين بحث را به نفع پروژه تخيلي بومي‏سازي مصادره به مطلوب نكنند. چرا كه اين نقد به جامعه‏شناسي نه امروز، نه تنها درايران، بلكه درنقاط مختلف دنيا و از ديدگاه هاي مختلف به آن وارد شده  .اتنومتدوليست‏ها با استناد به بنيان هاي فلسفي متاثر ازآن‏‏‏، با استفاده از آگاهي هوسرلي اعلام مي‏دارند: آگاهي همواره آگاهي از چيزي است واز مشاهده وتجربه مستقيم(نه به معناي پوزيتيوي )براي فهم مقوله هاي ميان ذهنيتي استفاده ميكنندو جامعه شناسان را به باد انتقاد مي‏گيرند:كه شما به زندگي وجهان روزانه عيني به اندازه كافي توجه نمي‏كنيد درحالي كه همين زيست روزمره ومسايل آن موضوع جامعه شناسي است .

 از سوي ديگر فمنيست‏هايي چون دوروتي اسميت جامعه‏شناسي را در راستاي همان علم مردسالارانه قرار مي‏دهد وآن را  متهم به اب‍ژكتيو كردن بي چون چرا، كلي‏گويي وبيگانگي مفاهيم از واقعياتي مي‏كند‏ كه او مايل است براي آنان نقش سوب‍ژكتيوي قائل شود دراين مورد مسئله زنان را مثال مي زند.

با توجه به اين استنادات و از آن مهم‏تروضعيت موجود دانشگاه - جامعه در ايران واز سوي ديگر عملكرده جامعه‏شناسان فكر نمي‏كنم بي انصافي باشد ادعا كنيم كه جامعه‏شناسي در ايران به‏طور مضاعف از موقعيت زيست روزمره خود و مسايل درگير از آن بيگانه شده‏است.

نه گفتن به جامعه‏شناسي انتزاعي به معناي همراه شدن با جريان تقليل گراي پوزيتويستي نيست كه همه چيز را درآمار وارقام ومصاحبه خلاصه مي‏كندو... نه سرتائيدي است به بازشدن بحث ايدئولوژيك بومي سازي .نه گفتن به جامعه شناسي انتزاعي يعني با بدن انديشيدن، يعني وحدت تئوري وعمل، يگانگي سوژه وابژه .

كار جامعه‏شناس را حل مسئله نمي‏دانيم ومرزي براي او با كارگزار و دولت مرد –دولت زن  قائليم اما جامعه‏شناس بدون صدادار كردن صداهاي بي‏صدا، بدون مسئله كردن آنچه كه در زيست جهان او مي‏گذرد وبه فكر واداشتن ديگران  ديگر وجود خارجي  نخواهد‏داشت. او تبديل به  تئوريسيني خواهد‏شد كه به تئوري به عنوان امري روشن فكرانه و ويتريني  براي تشخص وتمايز نگاه مي‏كند- كه در اين صورت بايد به نقد روانكاوانه او پرداخت-.

گاهي استفاده نمادين  از زبان تن  وكوفتن پاها بر زمين واعتراض سردادن وتحريم كردن اين روند مبتني بر دوگانه سازي پوشالي ودروغين فكر وعمل تنها تلاشي است هدفمند براي بازگرداندن انديشه چند پاره شده به سوي بدني كه هرروز زير چرخ هاي سنگين سيستم شكسته‏تر و فرسوده‏تر ميشود ويگانگي اين دوپاره جدا افتاده تنها وتنها راه مقابله با اين چرخ‏هاي سنگين است.

پيشنهاد با بدن انديشيدن يا همان با مسئله زيست انديشيدن در حوزه ي مطالعات اجتماعي تلاشي است در وهله اول براي  رهايي خود اين افراد از  كار به معناي امري بيروني، بيگانه، مصنوعي وتبديل آن به خودكوشي خلاقانه، شكوفاگر وبه دردبخور. پس كماكان خواهيم گفت تئوري براي تئوري تنها لذتي خواهد بود مازوخيستي زير چرخ دنده هاي سنگين سيستم. از اين رو نه گفتن به جامعه شناسي انتزاعي نه تلاشي است تقليل گرايانه و پوزيتويستي ونه مجوزي است براي بومي سازي درخدمت پروژه ي ايدئولوژيك. بلكه حركتي است از" روي سر ايستادن" به روي پا ايستادن وراه رفتن  وبا بدن انديشيدن راه حلي است براي رهايي از زير چرخ هاي سنگين سيستم

 اين يادداشت  را براي نشريه دانشجويي پگاه نوشتم بعد از مطرح شدن شعار، جامعه شناسي انتزاعي نميخواهيم در اعتصابات اخير/ در ضمن  با بدن انديشيدن عنوان وبلاگ دوست عزيزم ،مهران ،كه خواندن آن را به همه ي دوستانم پيشنهاد میکنم

http://virtual-body.blogspot.com/

انتخابات گذشته: معين با وعده هاي  آزادي بيان ‏‏‏‏،لغو سانسور،مخالفت با حكم حكومتي، در دوره اول اوت ميشود .پيروزي احمدي نژاد مهره اي كوچك در برابر خر مهره ها!.

  مطرح كردن عدالت، پول نفت سر سفره هاي مردم وكوتاه كردن دست آقازاده ها نتيجه داد پيروزي در انتخابات! پوپوليست كوچك ما اكبر شاه را هم با اختلاف فاحشي كيش ومات كرد.

2.شبكه فارسي زبان  BBC از داخل برج مستحكم ليبراليسم در نظر سنجي جديدش اعلام ميكند، تنها دو درصد افراد در اين نظر سنجي مسئله اساسي جامعه ايران را  نبوددموكراسي  ميدانند .واكثريت شركت كنندگان بر روي عواملي چون  مشكلات اقتصادي ، شكاف طبقاتي،تورم وگراني  و..... تاكيد داشته اند.

3.روياي پرش طبقاتي هرروز پررنگ تر از قبل افراد رابه سوي خواندن مرثيه اي براي يك رويا ميكشاند.

اينجا تهران است  واين سه تن از ما غريبه نيستند با ما كتاب ميخوانند، بحث ميكنند، فيلم نگاه ميكنند،ميرقصند

تن اول:تهران بالاتر از ميدان صادقيه: در كيفش كنار كتاب هاي كوري‏، ژرمينال ،نيمه غايب هر چيزي براي فروش دارد علف، شيشه، كراك و.....

تن دوم :تهران ،سر خيابان گاندي، تن فروشي نميكند اجاره ميدهد تنش را،شايد هم گاهي لذت ميبرد . هنسفري درگوشش، باب ديلن گوش ميدهد.او بهتر از هركسي به سوال از خودبيگانگي از نگاه ماركس سر جلسه امتحان جواب ميدهد.تجربه زيسته !آيا او گاهي خط به خط اين حس را نزيسته؟

 ماشين ، بوق، نميشنود آنجا نيست انگار، دوباره ماشين، بوق، ترمز، دنده عقب، شيشه پايين ، سوار ميشود .از فردا ديگر سر خيابان نمي ايستد حالا به اندازه كافي مشتري درست وحسابي دارد  .

تن سوم : تهران خيابان امير آباد شمالي : روياي  پرش طبقاتي به دست گلدكوئست، باعث سقوط ازاد ميشود محاسبه، برد، باخت، آغاز روان پريشي

و هزاران تن كه در اطرافم ...

و اين متن  ادامه دارد

 الكاتراسي به نام حوزه ي خصوصي

يكي از شعارها ومطالباتي كه سرمايه داري و به تبع آن ليبراليسم درصدد تحقق آن است، داشتن حوزه ي خصوصي ، حريم شخصي وديواركشيدن بين حوزه ي عمومي وشخصي است. مطالبه اي كه با توجه به شرايط انضمامي كه "منِ" ايراني در آن حضور دارم و دست درازي ها ومداخلات نظام ايدوئولوژيك بر همه ابعاد زندگي من بسيارمورد استقبال قرار مي گيرد  واما اگر موقعيت انضمامي خود را داخل پرانتزي قرار دهيم ودر بعد كلي تري به اين مطالبه بپردازيم متوجه ميشويم اين تفكيك اتفاقا منجر به آزادي ،احترام به انسان ورهايي او نمی شود.

در واقع تفكيك حوزه ي خصوصي از عمومي يعني تفكيك من همسان نشده – نرمال نشده‏‏، با من توسري خورده وهمسان شده با معيارهاي بورژوازي، يعني راندن انسان با تمام اعتقادات متكثر واميالش به داخل خانه ها با عنوان چهار ديواري اختياري ودر نطفه خفه کردن او.

 بورژوازی در جهت ساختن انسان خصوصي غرق در زندگي شخصي كه قادر به ساختن امر اجتماعي نيست، گام بر میدارد انساني كه در حوزه ي خصوصي اش آزاد است چه از لحاظ ديني چه از لحاظ قومي ونژادي وچه از لحاظ تمایلات جنسی.

 اما اين آزادي تا زماني مجازبه شمار می رود كه هنگام وارد شدن به جامعه آن را در پستوي خانه بگذاري و وارد شوی. هنگامي كه اين انسان خصوصيِ آزاد، بخواهد ديوار بين خانه ودل جامعه را بشكند، نظام سلطه به شكل ديگري عمل ميكند .

درد انسان خصوصي شده، درد دو تكه اي وتناقضي است كه با آن دست وپنجه نرم ميكند تناقضي كشنده. ستمي  هم که درچهار دیواری بر او روا داشته شود بخاطرهمین ديوار كشيدن اين حريم با حوزه ي عمومي، روايت نمي شود .

در واقع سرمايه داري امروز در ظاهر شكل آنتاگونيستي به خود گرفته است، اما اين تكثر و انعطاف پذيري تا زماني وجود دارد كه در سطح روبنايي باقي بماند؛ در غير اين صورت اگر هسته ی سخت آن را نشان بگيريم اين تكثر اتفاقا جاي خود را به همبستگي  و وحدت در جهت حفظ نظم موجود مي دهد. این ماهيت آنتاگونيستي ميگويد افراد مي توانند مرام وسبک شخصی خودشان را داشته باشند ومورد احترام باشند، اما تا زماني كه به عنوان "اقليتي در خود" باقي بمانند(نه برای خود ) وخود را با معيارهاي اكثريتي كه رسانه هاي نظام سلطه مي سازند، هماهنگ كنند. آيا در اين صورت باز مي توان به وعده آزادي ورهايي اعتماد كرد؟ آيا انسان خصوصي غرق در زندگي شخصي وجدا افتاده در اقليت شكننده، هنگامي كه با متن اجتماعي و ارزشهاي دست ساز بورژوازي همسان خواه (به رغم اينكه ورني تكثر گرايي به خود مي زند) مواجه مي شود و براي  تاييد شدن به عنوان انسان اجتماعي ناچار به خودسانسوري مي شود، دچاراز خودبیگانگی نمی شود؟

وقت آن نرسیده برای شکوفایی خود محبوس شده، اين تقابل دوتايي واين ديوار را لت وپار كنيم؟

هرروز كه  از حالت انضباطی به سوی کنترلی شدن میرويم، با سوژه های سرکوب شده­ی بیشتری سروکار پیدا میکنیم، که مجبورند نقش "انسان نرمالی" را بازی کنند که نظام میخواهد وخود را انکار کنند. این تناقض و چند چهره گی  چه بلایی در حوزه ی خصوصی بر سر اين افراد مي آورد؟ آيا نبايد حوزه خصوصي را به عنوان حاشيه هايي كه هرگز روايت علني نمي شوند  برای نشان دادن تبعات این خودسانسوری مرور كنيم؟

فکر میکنم یکی از دلایلی که ما  پس از دویست سال مبارزه برای تغییرات اجتماعی، دست آوردهای کلانی نداشتیم، اصرار فعالین بر روی روایت ها ومسایل کلان ومبهم است (البته اين به معناي بي اعتقادي نسبت به روایت های کلان نيست). 

 ما روی مباحث کلی  چون آزادی، دموکراسی، برابری و...مانور می دهیم وتلاش های خود را تنها در راه تغییر ساختارهای رسمی وکلان متمرکز می کنیم (كه البته به نوبه خود ضروری است). بد نیست دوباره باز گردیم  به تجربیات انضمامی اطرافمان، اینکه "من" در تجربه روزمره زندگیم چه می خواهم، از چه محرومم؟ با چه ابزارهایی سرکوب می شوم؟

وقتی از آزادی زنان می گوییم چرا روایت گرتجربه روزمره دختري كه بخاطر اسيد پاشيدن پسري که حاضر به ازدواج با او نمي شود ودر نتیجه با خشم سادیسمی پسر، كور ميشود صحبت به ميان نمي آوريم؟ وقتی از آزادی های مدنی می گوییم چرا روایت های روزمره ستم به کرد های اهل تسنن را نداریم؟ چرا تجربه زندگی روزمره کارگران آجرپزی را ندارییم؟ وقت آن نرسیده که شعارهای انتزاعی خود را انضمامی روایت کنیم؟

فکر میکنم بهتر است دفترچه های یادداشت های شخصی خود را در معرض دید عموم بگذاریم. دست سادهاي  اتاق هاي خواب را رو كنيم ودر دام  تفكيك حوزه ي عمومي و خصوصي نيفتيم. بهتر نیست تجربه بی صدایان وحاشیه نشینان را صدادار کنیم؟ واز این طریق در زندگی روزمره واقعیت های برساخته شده را  با آزمایش گارفینگلی لت وپار کنیم ونظم میان ذهنی مقوم نظام سرمایه داری وکلیشه های روزمره آن را دچار اختلال کنیم. چرا كه سلطه سرمايه داري (حتي از نوع سرمايه داري دولتي با روبناي ديني هم) تنها در ساختارهاي كلاني چون دولت-حكومت وجود ندارد، بلكه از طریق رسانه هایش و...ازديوارهاي خانه ها هم عبور ميكند و سعي برسيطره بر اتاق خواب هم دارد.قدرت هرچقدر بگوید مسئله فردی، شخصی است، باید به این فکر کرد که شاید با ساختن جزیره های شخصی دور از هم درصدد خنثی وبی صدا کردن مطالبات واقعی است.امروز آشویتس ها دیگر در میدان شهر بنا نمی شود، بلکه آنها را باید در جزیره های جدا واز هم بی خبر شخصی جستجو کرد. ستم به زنان، کودک آزاری خانگی، ستم به اقلیت ها، خشونت‏، قتل هاي ناموسي در برخي جوامع و.....

نظام سلطه برای ساختن کلیت حافظ منافع خود، مخلان را در مرکز شهر به تیغ گیوتین نمی سپارد بلکه در قفس حوزه ی خصوصی با پنبه سرشان را می بُرَد. هر امرشخصی، سیاسی است؛ هیچ امر شخصی، شخصی نیست.

 بگذار مردگان را مردگان دفن كنند!

واينكه

پانوشت:(اخرين سنگ را كه بر گورت مي گذارند): با تمام اين صغري وكبري چيدن ها اما باز مرگ ماجراي غريبي است و غريب خواهد ماند وترسناك

شايد مناسبترين تعبير از فصل مشترك زندگي مهاجران همان نوستالژي بازگشت باشد كه كوندرا از آن به عنوان آرزوي ناكام بازگشت به گذشته ياد ميكند.

در اينجا تأكيدم بيشتر بر مهاجرت هاي اجباري است كه بسته به موقعيت زماني‏‏‏، مكاني وارزش هاي حاكم‏، براين مهاجران نام هاي متعدد ومتضادي مي گذاريم ومي گذارند‎؛ پناهجو، آواره، تبعيدي ،خائن يا وطن فروش.

 اقليتي كه در سرزمين مادري با محروميت مواجه‏اند، محروميت از فضا-زماني براي ادامه زندگي، زندگي همراه با آزادي عقيده، آزادي بيان وآزادي در انتخاب سبك زندگي شخصي.

ماجراي اين دسته ازمهاجران، ماجراي مهاجرت براي پيدا كردن بهشت گمشده نيست  ونبايد آنها را با اتوپين‏هايي كه به دنبال تحقق آرمان زندگي بهتر ميروند اشتباه بگيريم. ماجرا، ماجراي فرار براي بقا است‏، فراري بي بازگشت و وجه ترا‍ژيك آن، مرگ سرزمين، مرگ خانه  ياهمان مرگ تعلق براي بقا است.

 تمركز بر مسئله اين دسته از مهاجران درواقع معياري است براي نشان دادن آستانه تحمل نظام سياسي-اجتماعي‏، همانطور كه توجه به مهاجران كار، شاخصي است براي نشان دادن وضعيت اقتصادي سرزمين مبدا .

افزايش مهاجرت‏هايي از اين دست در‏واقع نشان دهنده بحران در سيستم است‏، بحراني كه فرار براي بقا را به دنبال دارد.

مهاجران مورد بحث من كه بهتر است بگويم تبعيد شدگان، رانده شدگان، محكوم به فراموشي گذشته با تمام تعلقات آن هستند و زندگي درپيشرو آنان، زندگي  بي‏تاريخ‏ و بي‏شناسنامهای است؛ در قالب پناهجو نه شهروند.

اما اين آرزوي ناكام بازگشت به گذشته كه در روز وشب آنان تكرار مي شود چيست؟ بازگشت به كدام گذشته؟ كدام سرزمين؟  كدام خانه؟ همان گذشته كه برايشان آشويتسها، كولاگها، تفتيش عقايدها، سنگسارها  واعدام ها هديه مي‏داد و مي‏دهد؟ همان تجربه در اقليت زيستن بي‏صدا؛ چرا كه  صدايشان درنطفه خفه شده است! آيا آرزوي بازگشت به همان برزخي را دارند كه به عنوان موجوداتي بيگانه، گناهكار،  منحرف، شورشي آنان را طردكرده است؟

وتجربه زندگي تازه آنان به عنوان بيگانه، مهاجر و آواره  بازهم تجربه بيگانگي، در اقليت بودن و حاشيهنشيني است. پناهجويان همچون كودكان بي‏زبان درجهان آواها ونمادهاي جديد  معلق و دوپاره شده اند؛ دوپاره، جدا از هم، بي هيچ گفت وگو. پاره‏اي سوگوار از مرگ سرزمين و پاره‏اي مات و مبهوت در پناهگاه. ‏‏پناهگاهي كه هميشه پناهگاه مي‏ماند، خانه نمي‏شود‏، شهر نمي‏شود و پناهجويي كه هميشه پناهجو مي ماند. فقدان تعلق، چه در پاره‏اي كه از آن گريخته و چه در پاره‏اي كه به آن پناه آورده‏اند. از اينجاست كه فكر مي‏كنم نوستالژي  بازگشت يا همان آرزوي ناكام بازگشت به گذشته، آرزو و حسرت به جايي تعلق داشتن و رنج بي‏تعلقي و خودماني نبودن است. نوستالژي، براي فرار از اين موقعيت معلق و نه آرزوي بازگشت به سرزميني كه در آنجا هم بيگانه و درحاشيه بوده‏اند.

و اما تاريخ به ما مي‏گويد پناهندگان، تبعيدشدگان نقش بهسزا وتاثيرگذاري  در حوزه‏هاي مختلفي چون هنر، ادبيات، فلسفه‏، سياست و.... از خود برجاي گذاشته‏اند.

 چرا كه آنان درهردوپاره تجربه زيسته خود، معلق بودن،

فرو‏دستي،  بي‏توجهي،  بي‏وطني و درنهايت  جهان‏وطني  را تجربه كرده‏اند. تجربه زندگي با دو تاريخ با دو هويت وبي‏هويت .

درهم آميختگي ودر رفت وآمد بودن اين دو فضا –زمان با تمام تناقضات آن  باعث پرورده‏شدن، گسترش جهان‏اجتماعي و در بسياري موارد حتي دست كشيدن از اسطوره سرزمين مادري و تكيه به مفهوم ناب‏تر جهان‏وطني مي‏شود. اوليسهايي كه شايد هرگز به ايتاكاي بازنگردند! چراكه اگر بازگردند خبري از پنلوپه‏ها نيست اگر هم باشد آن همه  فاصله و تجربه متفاوت آنها را از هم بيگانه كرده است. نه اوليس، پنلوپه را مي‏فهمد نه پنلوپه اوليس را. ديگر براي اوليس‏هاي دنياي امروز همه‏جا ايتاكا‏ست و هيج‏جا ايتاكا نيست. و ايده جهان‏وطني وگسترش جهان‏اجتماعي مي‏گويد: هر انساني بايد مهاجر باشد ودر رفت وآمد؛ چرا كه انديشه، علم،  هنر در همين مهاجرت‏ها پرورانده مي‏شود.

اما نه مهاجرتي براي بقا، براي زنده ماندن بلكه مهاجرتي براي بهتر زيستن، نه مهاجرتي كه در آن ناگزير به فراموش كردن خود‏، تعلقات، ميراث و بازماندگان باشد؛ بلكه سفري براي پر بار شدن؛ براي در گفتگو قرار دادن تعلقات وميراث گذشته با تجربه‏هاي نو و تازه.

واين مهاجرتي است كه اتفاقاَ نشان رونق و پرباري سيستم است.

با تمام اين تفاسير اما مهاجرت اجباري، تراژديِ به هرقيمتي زنده ماندن، به هر قيمتي گريختن، بدون كوله‏بار و شناسنامه است ونشاني از بحران  وتماميت‏خواهي در سيستم ؛ نه اتوپيايي در كار است نه اميد يافتن بهشت گمشده. ماجرا، ماجراي رنج كشيدن ومحروم بودن است .

هرچقدر هم تاريخ بگويد اين پناهجويان در تاريخ علم وانديشه وسياست حادثه ساز شدند ودرخشيدند اما مي‏ارزد به دردي كه آنان در زندگي روزمره خود كشيده‏اند؟ تاريخ روايت‏گر آثار وميراث آنان است پس چه كسي رنج تجربه زيسته آنان را روايت ميكند ؟